۱۵مرداد ۱۴۰۴
گرمای بی سابقه هوا،محدودیت منابع آبی و از سویی نبود قوانین بازدارنده موجب شده تا هر ساله به خصوص در فصل تابستان که محصولات کشاورزی نیاز آبی شدیدی دارند در برخی نقاط استان شاهد استفاده برخی کشاورزان از فاضلاب خام و تصفیه نشده باشیم،امری که تهدید جدی برای سلامت مردم محسوب میشود.
فهیمه اجاقلو-پایگاه خبری پریشهر: اگرچه گلستان یکی از قطب های اصلی کشاورزی در کشور محسوب میشود و اقتصاد بخش اعظمی از ساکنان آن به کشاورزی و شاخه های آن وابسته است اما طی دهه های اخیر مشکلاتی از قبیل کمبود آب دست به گریبان این بخش حیاتی شده است امری که موجب شده برخی کشاورزان برای امرار معاش خود به استفاده از منابع آبی غیر متعارف نظیر فاضلاب های خانگی برای آبیاری مزارع خود روی آورند.
استفاده از فاضلاب تصفیه شده در مصارف غیر شرب مانند آبیاری فضای سبز یا مصارف صنعتی یکی از راهکارهای مدیریت منابع آب نه تنها در گلستان بلکه در اکثر نقاط کشور محسوب میشود با این وجود استفاده از فاضلاب خام و تصفیه نشده در بخش کشاورزی علاوه بر مخاطرات بهداشتی و زیستمحیطی جدی، میتواند منجر به بیماریهای پوستی و انگلی شود.
فاضلاب تصفیه نشده حاوی آلودگیهای شیمیایی، فلزات سنگین و عوامل بیماریزاست که حتی میتواند موجب بروز انواع سرطانها شود بنابراین در شرایط کنونی مدیریت فاضلاب خانگی امری مهم در دستور کار مسولان امر است.
در همین رابطه معاون بهره برداری شرکت آب و فاضلاب گلستان با اشاره به چگونگی مدیریت فاضلاب خانگی در گلستان گفت:در چهار شهر استان از جمله شهرهای بندر ترکمن، بندر گز، کردکو،گرگان و البته قسمتی از شهر گنبد تصفیه خانه فاضلاب وجود دارد که تحت پوشش شبکه جمع آوری فاضلاب هستند.
سید مهدی آل حسینی افزود:فاضلاب خانگی از طریق شبکههای جمعآوری مجزا بدون آبهای سطحی جمعآوری، تصفیه شده و پساب خروجی به رودخانهها رها میشود.
وی افزود : طول خطوط انتقال متفاوت است و مثلاً در بندر گز حدود ۵ کیلومتر تخمین زده میشود.
وی با بیان اینکه استفاده از پساب برای آبیاری محصولات کشاورزی نیازمند اخذ تأییدیههای لازم از جهاد کشاورزی، محیط زیست و بهداشت است،افزود: تا کنون گزارشی از استفاده از فاضلاب خام برای آبیاری در بندرگز دریافت نشده است، اما در صورت مشاهده، قطعاً پیگیری قضایی انجام میشود و همکاران ما به صورت منظم خطوط انتقال را پایش میکنند.
معاون بهرهبرداری شرکت آب و فاضلاب گلستان با اشاره به آسیبرسانی کشاورزان به خطوط انتقال فاضلاب گفت: تا کنون ۱۴ مورد شناسایی شدهاند که بدون مجوز از پساب تصفیهخانه برای آبیاری استفاده کرده و علاوه بر برداشت غیرمجاز آب، به خطوط انتقال نیز آسیب رساندهاند، این افراد هم به دلیل تخلف بهداشتی و هم به دلیل تخریب اموال عمومی، به دادگاه معرفی شدهاند.
آل حسینی در مورد همکاری با سازمان محیط زیست توضیح داد: این سازمان به صورت مداوم هفتگی و روزانه از خروجی تصفیهخانهها نمونهبرداری کرده و آزمایشات لازم را از طریق آزمایشگاههای معتمد انجام میدهد. در صورت نیاز به رفع موارد خاص، اقدامات لازم صورت میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: جهاد کشاورزی در خصوص قابلیت استفاده از پساب در بخش کشاورزی دارای دستورالعملهای مشخصی است.*قوانین مربوط به ممنوعیت استفاده از فاضلاب خانگی بازدارندگی کافی نداردا.
گر چه مسولان شرکت آب و فاضلاب گلستان به تصفیه فاضلاب خانگی و رها سازی در رودخانه ها اشاره میکنند اما مسئولان بهداشت و محیط زیست گلستان نسبت به کیفیت این پساب تصفیه شده ابراز نگرانی میکنند و تأکید دارند که این پساب برای رهاسازی در رودخانهها یا استفاده در خاک باید از نظر بهداشتی سنجیده شود.
مسوول بهداشت محیط حرفه ای گلستان در این زمینه با بیان اینکه یکی از موضوعات اصلی در فاضلاب خانگی سوء استفاده از فاضلاب در بخش کشاورزی است،اظهار کرد:این پدیده به دلیل خشکسالی، کمبود آب شیرین، در دسترس بودن فاضلاب و هزینه پایین آن، و همچنین نبود قوانین سختگیرانه و نظارت کافی در اکثر شهرستانها رو به افزایش است و سلامت جامعه را به شدت تهدید میکند.
محسن علوی نیا تصریح کرد: طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی استفاده از فاضلاب برای آبیاری مزارع ممنوع است و سازمان حفاظت محیط زیست مسئول نظارت بر آن است. با این وجود، به نظر میرسد قوانین از بازدارندگی کافی برخوردار نیستند و در مواردی که این تخلفات مشاهده شود، از طریق جهاد کشاورزی یا بازرسان بهداشت کشف و به مراجع قضایی معرفی میشوند. مردم نیز میتوانند با شماره ۱۹ تماس بگیرند و گزارش دهند.
وی با اشاره به افزایش برخوردهای قانونی با متخلفان در این زمینه گفت: در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۴، ۵۸ نفر به مراجع قضایی معرفی شده و ۵۲ نفر اخطار بهداشتی دریافت کردهاند. در بندرگز نیز، ۱۴ نفر در همین دوره به دادگاه معرفی شدهاند و حتی پس از دو هفته، مجدداً به دلیل تکرار تخلف، به مراجع قضایی ارجاع داده شدهاند. در سال ۱۴۰۳ نیز، ۹۸ مورد معرفی به مراجع قضایی به ثبت رسیده است.
مسوول بهداشت محیط حرفه ای گلستان با تأکید بر این نکته که مصرف محصولات کشاورزی آبیاری شده با فاضلاب، خطرات جدی برای سلامت انسان دارد،گفت: این مخاطرات شامل انتقال بیماریهای عفونی ناشی از باکتریها، ویروسها و انگلها است. علاوه بر این، تجمع فلزات سنگین مانند آرسنیک، کادمیوم، جیوه، سرب و به ویژه نیترات که به وفور در فاضلاب یافت میشود، میتواند زمینهساز بروز انواع سرطانها باشد که این موضوع بسیار نگرانکننده است.
*ممنوعیت استفاده از پساب در کشاورزی
کارشناس اداره مدیریت زیست محیطی آب، خاک و پسماند محیط زیست گلستان، در خصوص کیفیت پساب تصفیهخانههای استان و شرایط استفاده از آن در کشاورزی، اظهار کرد:طبق قوانین اسلامی، استفاده از پساب و فاضلاب برای آبیاری محصولات کشاورزی ممنوع است. این ممنوعیت شامل تمامی محصولات، به جز درختان غیر مثمر، میشود.
هادی عادلی افزود: این قانون در حالتی که پساب به صورت ایدهآل و با کیفیتی مشابه آب شرب تصفیه شده باشد نیز برقرار است و تنها برای درختان غیر مثمر با رعایت شروط خاص قابل بررسی است.
وی ادامه داد:اداره کل حفاظت محیط زیست و آزمایشگاههای معتمد استان، به صورت فصلی اقدام به پایش و نمونهبرداری از خروجی تصفیهخانههای فاضلاب میکنند اما متأسفانه به دلایل فنی و سایر مسائل کیفیت خروجی تصفیهخانههای فاضلاب استان معمولاً نامطلوب و آلوده است. و نتایج نمونهبرداریهای فصلی نشان میدهد که چندین پارامتر در پساب خروجی، بالاتر از حد مجاز است.
کارشناس اداره مدیریت زیست محیطی آب، خاک و پسماند محیط زیست گلستان خاطرنشان کرد:این وضعیت به این معناست که حتی استفاده از این پساب برای آبیاری درختان غیر مثمر نیز مجاز نیست، چرا که کیفیت آن حداقل استانداردهای لازم را ندارد.
عادلی بیان کرد: هرچند استفاده از پساب برای درختان غیر مثمر در شرایط خاص ممکن است، اما این امر منوط به رعایت دقیق شروطی است که مهمترین آن، کیفیت مناسب خروجی پساب از تصفیهخانه است که در حال حاضر محقق نمیشود.
بر اساس این گزارش، استفاده غیر اصولی از فاضلاب خانگی در اراضی کشاورزی گلستان، زنگ خطری جدی برای سلامت عمومی و اکوسیستم منطقه به شمار میرود؛ چرا که آلودگیهای میکروبی و شیمیایی ناشی از آن، چرخه حیات را در معرض تهدیدی پنهان و پایدار قرار میدهد از اینرو لازم است با وضع قوانین سخت گیرانه و نظارت کافی دستگاههای متولی از رشد این اتفاق که دست به گریبان کشاورزی استان شده است جلوگیری کرد.
